“Nederland kan voorloper zijn op gebied van cybernormen”

Een panel van vier experts praat over het nut van politieke cybernormen om cyberconflicten tegen te gaan. De intensiteit van deze conflicten en aanvallen neemt toe. Kunnen we die internationale normen snel opstellen? En helpen ze eigenlijk wel?

Panelleider Dennis Broeders (professor Veiligheid en Technologie van de Universiteit Leiden) vraagt eerst Frank Groenewegen naar voren. Groenewegen is het technische geweten van Fox-IT. Is het echt zo erg gesteld met de internationale cyberaanvallen of besteden we er simpelweg meer aandacht aan zodat het erger lijkt?
Groenewegen: “Iedereen is nu aan het kijken hoe ver hij kan gaan. Dus ik zie wel degelijk een soort Wilde Westen ontstaan op het internet. We zien dat er steeds meer statelijke aanvallen komen en dat ze steeds omvangrijker worden. Rusland, de VS en Iran zijn bezig met sabotage, Noord-Korea steelt geld en zo zijn er meer voorbeelden.” Groenewegen denkt dat het aantal cyberconflicten al jaren groeit en verder zal toenemen. “Sommige staten hacken al sinds 2000. We zijn nu beter in staat om de impact van die aanvallen te bestuderen. Dat de stroom in de Oekraïne door Rusland werd uitgezet bijvoorbeeld. En we mogen terughacken als we als staat zijn gehackt.”

Normen afdwingen
Hoe zorgen we ervoor dat staten zich ook houden aan opgestelde cybernormen? Om die vraag te beantwoorden komen nu ook de andere panelleden nu naar voren. Het zijn diplomaat Timo S. Koster, jurist en oud-politica Lousewies van der Laan en Clingendaelonderzoeker Sico van der Meer.

Diplomaat van het ministerie van Buitenlandse Zaken Timo S. Koster zegt dat we al lang bezig zijn met dergelijke cybernormen maar dat ze niet verplicht zijn. “Daardoor denken we nu wel eens: gaan ze wel ver genoeg?” De normen kunnen volgens Koster meer worden afgedwongen door een aantal middelen in te zetten zoals wetgeving. Wat helpt is dat we in Nederland goed zijn in polderen. In  de samenwerking tussen overheden, de wetenschap, techbedrijven maar ook NGO’s.”

Nederland kan verschil maken 
Volgens oud-politica Lousewies van der Laan, jurist en voormalig lid van de Board van ICANN,  heeft Nederland met die samenwerking van verschillende partijen goud in handen. “Onze multi-stakeholder approach is een enorme meerwaarde. Daarin zijn we voorlopers. Wat wij hier bedenken kan echt impact hebben op de rest van de wereld. Ik noem vaak het homohuwelijk als voorbeeld. Wij waren de eersten ter wereld die dat realiseerden, daarna volgden andere staten. Als wij als Nederland een norm bepalen, kunnen we het misschien ook internationaal bepalen. Neem kinderporno. Ik denk dat we het er allemaal wel over eens zijn dat dat niet kan, dus moeten we daar internationale wetgeving over kunnen maken. Als we het daar als mensheid al niet over eens kunnen worden, kunnen we wel inpakken. Dus kijk wat er in de toekomst reëel en haalbaar is, ga met een ‘coalition of the willing’ in zee, en zeg: wij doen het zo. En we hebben daarvoor Europese wetgeving gemaakt. En wij leven dat ook na.”

Wij zien dat staten het nu juist op de offensieve aanpak gooien

En de wetenschapper, wat vindt hij? Sico van der Meer: “Wij zien dat staten het nu juist op de offensieve aanpak gooien. Die zeggen, leuk al dat overleg bij de VN maar we worden al aangevallen, dus bouwen wij nu aan capaciteiten om ook aan te kunnen vallen. De VS zegt zelfs: de beste verdediging is de aanval. De VS wil het recht behouden om iedere staat binnen te dringen om te kijken of ze ons gaan aanvallen.” Een zorgelijke ontwikkeling. “Want als alle staten dat gaan doen, krijgen we een ‘cyber Wild West’.” Het belang van gezamenlijke normen en regels is dus groot. “Maar tot internationale afspraken komen is traag en taai. Toch moeten we daar keihard over blijven onderhandelen zodat we klaar staan als grote spelers toch willen samenwerken.” 

Er is geen silver bullet om de ontwikkeling van cybernormen te versnellen

Volgens Van der Laan kan wetgeving pas versnellen als een samenleving er aan toe is. De samenleving zelf is bepalend. “De gebeurde bij het homohuwelijk. Toen de samenleving er, mede door kunst en Hollywood klaar voor was, was het snel geregeld.”

Koster: “Er is geen silver bullet om de ontwikkeling van cybernormen te versnellen. We kunnen wetten maken en nieuwe verdragen schrijven maar het internet is van iedereen en blijft zich uitbreiden, dus we moeten samenwerken. We hebben geen andere keus.” 

Voeg toe aan selectie