Datasoevereiniteit

Basisgrondstof voor onze welvaart

Wat is het, waarom is het nodig en wat doen we al?
Ze noemen zichzelf twee 'a-typische TNO'ers'. Frans van Ette (programma directeur AI, TNO) en Simon Dalmolen (lead architect data sharing, TNO). Want het zijn geen bedachtzame en voorzichtige wetenschappers, maar mensen afkomstig uit het bedrijfsleven en mensen die 'wat sneller zijn met hun meningen'. Dat levert, zo hoopt Van Ette, een levendig en meanderend tafelgesprek op.

En dat gesprek gaat over 'data en Europese soevereiniteit'. Data in de meest brede zin is, zoals bekend, de nieuwe basisgrondstof voor onze welvaart. En zoals dat bij elke grondstof gaat, is het een spel met internationale proporties geworden. Want van wie is al die data? Wie kan er wat mee doen? Wat is de rol van Nederland in Europees perspectief als het gaat om het eigenaarschap en het gebruik van deze vitale grondstof?

Europa loopt enorm achter.

Het nieuwe goud
Simon legt uit dat data vaak in ketens verloopt. Hoe ga je als bedrijf of organisatie om met een dergelijke keten? Je kunt je data makkelijk delen, maar met wie? Bij veel bedrijven zijn data uiteindelijk het product geworden, neem Facebook, zegt Frans. Voor die bedrijven is data het nieuwe goud geworden. Simon noemt Uber en Airbnb als voorbeeld. Is het een taxibedrijf? Een verhuurbedrijf? Nee, het zijn IT-bedrijven geworden. Frans merkt op dat er bij die grote bedrijven nauwelijks sprake is van een Europese component. "Er is niets Europees meer aan. We lopen als Europa enorm achter." Simon nuanceert dat: "De Europese Commissie is wel degelijk bezig om hier een antwoord op te formuleren, met verschillende initiatieven." Frans: "We komen er niet met allemaal mooie documenten van de EC. Als we dit niet goed doen, verlies je je soevereiniteit. Dan wordt je slaaf van de grote dataplatforms. Of ze nu Apple of Google heten. Iedereen zit in de cloud, iedereen wordt beïnvloed in de keuzes die hij of zij maakt."

Nederland is kleinduimpje in dataland.

Kleinduimpje in dataland
Ja, we moeten er iets tegenover zetten, zegt Simon. En zeker nu, tijdens corona, want je ziet iedereen in rap tempo digitaal worden. We moeten die beweging vanuit de digitalisering als een kans zien. Maar hoe? Frans noemt ons land in dit verband 'kleinduimpje in dataland'. Simon ziet wel degelijk kansen om iets te doen in dit mondiale geweld. "Kijk naar de rol van onze koning in watermanagement. Daar hebben we het ook laten zien. En we moeten kijken naar de kracht van onze regio's. Brainport in Brabant, Regio Foodvalley, bijvoorbeeld. We zijn erg innovatief. De cruciale vraag zal zijn: gaan we het MKB meekrijgen? Het zijn niet alleen de grote bedrijven die een rol spelen. We moeten in de volle breedte topsportgedachtes hebben. Laten we de regio's die goed zijn versterken."

Juiste schaalgrootte
Nederland heeft de goeie schaalgrootte om de werelden van onderzoek, overheid en bedrijfsleven snel en soepel samen te laten werken, stelt Frans. Daar ligt onze kracht als 'kleine' speler. Die samenwerking ziet Simon ook in Europees verband werken, tussen bijvoorbeeld TNO en de Duitse tegenhanger Fraunhofer. Frans benadrukt dat het smeden van coalities, een typisch Nederlandse manier van werken, tot nationaal én internationaal succes kan leiden op het gebied van innovaties. Zijn conclusie: Nederland kleinduimpje: ja... Maar we doen indrukwekkende dingen met ons beperkte budget en menskracht.

Beleid en regelgeving
"De hamvraag is natuurlijk, wat gaan we doen?" zegt Frans "...om op te boksen tegen de platforms die sluipenderwijs een cruciale rol hebben ingenomen?" Simon denkt dat er wel een paar stappen te nemen zijn. Het beter beheren van je eigen dataketens als bedrijf, bijvoorbeeld, en het werken aan een gemeenschappelijke standaard voor datasoevereiniteit binnen die ketens. Hij noemt het voorbeeld van telefonie, waar vroeger bedrijven specifiek aan landen gekoppeld waren. Dat is nu met data heel anders, al zou dat met specifiek Europees beleid en regelgeving beter geregeld kunnen worden. Meer sturing. Simon: "Ik wil als Nederlander meer grip op mijn eigen data krijgen. Medische data bijvoorbeeld." Dat kan, zegt Frans, met 'federatief datadelen', waarbij datatoegang niet centraal geregeld is, maar weg van de platforms.

Gecontroleerd datadelen
We willen toe naar een systeem waarbij op standaarden gebaseerde data bij de bron wordt beheerd, en alleen wordt gedeeld onder voorwaarden. 'Gecontroleerd datadelen', noemt Frans dat. En dat moet legaal en juridisch contractueel geregeld worden, maar ook technisch afgedwongen, zegt Simon. "Daar moeten wel nog flinke stappen worden gezet. Er gebeuren al dingen, Brainport bijvoorbeeld, en binnen Health, maar die moeten echt groter worden. Opschalen." Datasoevereiniteit moet een nutsvoorziening worden, met een rol voor de overheid, en juist ook voor consument en MKB, stelt hij tot slot. Frans: "Het wordt gewoon knetterhard werken. We hebben gewoon de opdracht om hier gezamenlijk iets van te maken."  

Voeg toe aan selectie