Discussie: waar blijft de ethiek?

Experts bespreken in het politiek café hoe Nederland ervoor staat op het gebied van artificial intelligence. Gaat de machine een plaats krijgen in de wet? En moeten we het over ethiek blíjven hebben?

“Geld. Investeringen.”
Tweede Kamerlid Kees Verhoeven (D66) heeft speciaal hard doorgefietst vanaf het Binnenhof om het politiek café over artificial intelligence vandaag niet te missen. Het onderwerp gaat hem aan het hart zegt hij en hij heeft zich druk gemaakt over het strategisch actieplan. Dagvoorzitter Roelof Hemmen: “Wat staat er in dat actieplan artificial intelligence?”
Verhoeven: “Geld. Investeringen. Dat heeft nu prioriteit. Anders lopen we straks hopeloos achter.”
Hemmen: “Dat zijn belangrijke thema’s maar is de bescherming van burgerrechten niet net zo belangrijk?” Verhoeven: “Veel mensen die in het tech-veld zitten, zeggen tegen mij: jij maakt je alleen maar zorgen over de risico’s, maar je vergeet de kansen. Die wil ik dan ook niet vergeten.”
 
Ethische waarden belangrijk
Elsbeth van den Hazel is deelnemer van de Nationale DenkTank 2019 en krijgt het woord. Ze leest een column voor. “Wij studenten vroegen ons af hoe we de potentie van artificial intelligence kunnen realiseren zonder afbreuk te doen aan de politieke waarde. Volgens ons zou de digitale samenleving gestoeld moeten zijn op drie waarden: saamhorigheid, menselijk contact en eerlijke machtsverhoudingen.” 

Rangorde bepalen
Volgens Henk Jan Vink van TNO zijn die ethische waarden “natuurlijk” belangrijk maar moeten we eerst weten waar we het over hebben als we het over AI hebben. Er is een rangorde te bepalen om AI aan ethische waarden te onderwerpen. “Als er geen menselijk contact bij komt kijken, vergeet dan die ethiek en ram door met de ontwikkeling.”

AI inclusief trainen
Gerard Smit (Chief Technology Officer van IBM Benelux), die zichzelf ‘hoofdnerd’ noemt,
vindt dat het moet gaan over augmented intelligence (AI) in plaats van augmented reality. en dat we die ethische ingrediënten al moeten hebben toegepast voordat we verder ontwikkelen. “Je traint die systemen. De ethische waarden moeten dus in die data worden geïntegreerd. De systemen moeten inclusief worden getraind, gebaseerd op ieder menstype.”
 
Rol voor de politiek
Terug naar Kees Verhoeven. “Hoe kun je de menselijke maat waarborgen?”, vraagt Hemmen. “Artificial intelligence moet altijd bedoeld zijn om mensen er beter van te laten worden. Dus moet het omkeerbaar, transparant, uitlegbaar, divers, inclusief zijn. Je kunt nog meer waarden bedenken. Maar het moeten waarden zijn die aansluiten op burgerrechten. De politiek moet dat doen, maar dat doen ze nog niet.” Politici moeten volgens de D66’er richtlijnen opstellen. “Dat worden harde waarden maar geen statische wetten. Er moet daarom een coalitie komen van bedrijfsleven, wetenschappers en politiek.” Hemmen: “Dat moet wel een beetje vlug.” Verhoeven: “Ja, en een beetje goed.” Henk Jan Vink: “Kamerleden weten nu echt nog te weinig over het onderwerp.”

Rol voor de opleidingen
Hemmen vraagt aan Elsbeth van den Hazel of ze een beetje vrolijk wordt van wat ze hoort. “Jawel maar ik denk wel dat we het gesprek vaker moeten voeren want we hebben haast. Ik zou beginnen bij de opleidingen. Ik sprak onlangs een bouwer van algoritmes die één middag les had gehad in ethiek. Politici en ethici moeten ook samenwerken met degenen die de systemen bouwen.”

Zijn de experts bang dat Nederland, door het gebrek aan investeringen, toptalent verliest?
Lotte de Bruijn (NLDigital): “Dat gebeurt al.” Ook Henk Jan Vink zegt dat het al gebeurt, de uitstroom is groter dan de instroom, zegt hij. “Maar er zijn nog kansen. Als hier interessante projecten zijn, willen jonge toptalenten in eigen land blijven.” Verhoeven: “Het is nog veel erger. We zijn in Nederland op alle fronten de slag aan het verliezen. We kunnen dus blijven doorpraten over ethiek maar als we mee willen blijven doen met de systeembouwers, dan hebben we straks geen vinger in de pap als we ons over ethische kwesties blijven buigen.” Lotte de Bruijn: “We moeten beide doen.”

Blijven doorpraten
De discussie gaat verder over de vraag of machines een plaats in de wet moeten krijgen, zoals nu in de VS gebeurt. Lotte de Bruijn: “Ik denk dat wij daar nog niet aan toe zijn, we willen een mens aan kunnen spreken op wat een machine doet.” Advocaat Sandra van Heukelom: “Als we de band mens-machine doorknippen, dan is er niemand meer verantwoordelijk.”
ECP-voorzitter en oud-politica Tineke Netelenbos mengt zich kort in de discussie door te zeggen dat de mens altijd verantwoordelijk moet blijven voor wat machines doen. “Denk aan de killerrobots. Het kan niet zo zijn dat Defensie niet verantwoordelijk is als die worden ingezet.” Terug naar Elsbeth van den Hazel, van de DenkTank. Hemmen: “En, ben je tevreden?” Van den Hazel: “Ik denk dat we moeten blijven doorpraten.” 

Voeg toe aan selectie