'We gaan veel kansen krijgen'

ECP vroeg twee kopstukken uit de digitale wereld of zij aan het begin van het programma op donderdag, hun licht wilden laten schijnen op de digitale samenleving in stroomversnelling. Valerie Frissen en Angeline van Dijk deden dat graag, en gaven ons genoeg stof tot nadenken om samen verder over te debatteren.

• Valerie Frissen: Ethiek is een gedeelde verantwoordelijkheid.

Valerie Frissen is directeur van het SIDN fonds en spreekt vandaag over ethiek en technologie.

‘We spreken al geruime tijd over de dataficering van de samenleving. Maar die dataficering gaat ook over algoritmes en roept fundamentele vragen op over hoe wij ons tot de techniek gaan verhouden. Ethische vragen zijn we opnieuw gaan benoemen.’

Meer zorgen
‘De afgelopen jaren hebben we die algoritmes geaccepteerd, maar het onbehagen erover is het debat binnengeslopen. We zijn ons meer zorgen gaan maken. En waar zorgen zijn, komen ethische vragen. We zagen dat recentelijk bij het item over de Fabeltjesfuik in het programma Zondag met Lubach. Binnen drie clicks zit je gevangen in het algoritme, en word je misschien blootgesteld aan een potentiële samenzweringstheorie, zonder dat je nog een ander geluid te horen krijgt. De stemming is soms nogal pessimistisch.

De normale gang van zaken is dat er eerst een technologische noviteit ontwikkeld wordt, en er pas daarna gekeken wordt naar de ethische gevolgen van deze ontwikkeling. Maar is dit wel een goede manier om naar ethiek te kijken?’

Ethiek moet je doen
‘Er is een opmars binnen het ethische discours. Allerhande organisaties, bedrijven en instellingen stellen hun eigen richtlijnen samen. Je kunt inmiddels kwartetten met al die richtlijnen. De stad Amsterdam heeft haar eigen uitleg over hoe zij omgaan met data. IBM maakte een richtlijn speciaal voor het bedrijfsleven. Het gevaar van deze ethical requirements is dat ze nogal abstract zijn, en ‘hoog over’ gaan. Ze kunnen ook leiden tot ethical whitewashing; je checkt een paar boxes en doet net alsof je voldaan hebt aan de ethische richtlijnen.

Terwijl je ethiek zou moeten benaderen als een huwelijkstherapeut, waarmee je het huwelijk tussen mens en technologie goed wilt houden. Ethiek moet je doen, niet overlaten aan een commissie en dan vervolgens denken dat je voldoet aan de richtlijnen.’

Goed gedrag
‘Je zou willen dat we onze ethische richtlijnen net zo vormgeven als onze financiële huishouding. Daar hebben we een set strenge richtlijnen, bijvoorbeeld dat je niet mag frauderen. Daarnaast heb je accountants die controleren of jouw bedrijf zich wel aan die richtlijnen houdt. Zo zorg je ervoor dat geïnternaliseerd goed gedrag ingebed wordt in processen.

Ethiek is een gedeelde verantwoordelijkheid. Dat moet je niet overlaten aan een paar knappe koppen die ervoor doorgeleerd hebben, daar moet je het hele bedrijf bij betrekken.’

 

• Angeline van Dijk: de lessen van transities

Angeline van Dijk is directeur hoofdinspecteur van het Agentschap Telecom, de toezichthouder van de telecombranche. Zij houden toezicht op satellieten, zendmasten, maar ook op online diensten, en controleren of de apparatuur die je inplugt wel veilig is.  

De capaciteit voldoet
‘De digitale infrastructuur is onmisbaar, meer dan ooit. Dat zei de Koning dit jaar in zijn troonrede. We zagen een verschuiving van capaciteit, van het wegennetwerk naar het digitale netwerk. Er was minder verkeer op de weg. De files waren weg. Maar de druk op het digitale netwerk nam toe. En net als bij het wegennetwerk, waar je een ochtend- en een avondspits hebt, heeft het digitale netwerk ook een piek, op zondag. Dat is de dag waarop we sport kijken, Netflixen en gamen. Maar het goede nieuws, ook tijdens de coronacrisis, met al dat thuiswerken, haalden we doordeweeks die zondagse piek niet. De capaciteit van onze digitale infrastructuur voldeed. Onze infrastructuur staat als een huis. Maar dat gaat niet vanzelf, daar wordt elke dag hard aan gewerkt.’  

Transities zijn van alle tijden
‘Wij als Agentschap Telecom hebben laten onderzoeken of je kunt spreken van een digitale transitie. Onderzoek van de Erasmus Universiteit wees uit dat er een stroomversnelling is. En door corona gaat die stroomversnelling nog sneller dan gedacht.

Transities zijn van alle tijden. We hebben de energietransitie, de mobiliteitstransitie. En uit die processen hebben we een aantal lessen geleerd. Allereerst dat transities grillig zijn. Je moet altijd alert zijn op kansen die zich voordoen, en op mogelijke risico’s. Transities vormen zich aan de hand van experimenten. Die experimenten drukken tegen de gevestigde orde, en als ze haalbaar en schaalbaar blijken, krijg je vernieuwing. Je moet dus niet te technocratisch werken, organiseer de ruimte waarin experimenten kunnen ontstaan.’

We gaan veel kansen krijgen
‘De digitale transitie heeft ook een schaduwzijde. We moeten mensen leren om te gaan met die digitale infrastructuur. We moeten zicht houden op het ethische aspect, op gezondheid, op straling. Die zorgen moet je niet veronachtzamen.   

Er gaat de komende tijd nog ongelooflijk veel gebeuren, bijvoorbeeld met de uitrol van 5G. De kansen zijn enorm. 5G zorgt voor verbinding tussen sectoren en systemen, bijvoorbeeld in de zorg, of in de landbouw. We gaan veel kansen krijgen, maar laten we ook opletten voor de zorgen en gevaren.’

Voeg toe aan selectie