Welk gevolgen heeft de pandemie voor de online veiligheid van kinderen en jongeren?

Gastheer Remco Pijpers (strategisch adviseur digitale geletterdheid en ethiek, Kennisnet) legt meteen de vraag op tafel. Hoe gaat het met kinderen en jongeren online, nu ten tijde van de pandemie? Waar lopen ze tegenaan? Hoe kunnen we ze helpen? En zijn er ook lessen uit te trekken voor de periode na de pandemie?

Freek Zwanenberg (mediapedagoog, Bureau Jeugd & Media) en Simone Belt (voorlichtingsmedewerker, Helpwantend.nl) zijn de gasten bij gesprek, ze zitten aan tafel bij gastheer Pijpers. Van een afstand doen Jenya Krul (programmamanager innovatie & educatie, Stichting FutureNL) en Floor Jansen (teamleider daderpreventieteam COPS, Nederlandse Politie) aan het gesprek mee.
 
Meer online, niet ánders online
Kinderen en jongeren zijn veel meer dan voorheen online. De risico's –en ook de mogelijkheden– zijn groter dan voorheen. Het is een lastige periode voor ze, zegt Zwanenberg, omdat ze het 'échte' contact missen. Online doen ze geen andere dingen dan voorheen. Het is alleen veel intensiever, zegt hij.
 
Risico's
Pijpers vraagt naar de risico's die jongeren online tegenkomen. Belt: "We zien dat er meer meldingen over piekeren en over seks binnenkomen." Jongeren missen het fysieke contact, er is daardoor minder mogelijkheid om bijvoorbeeld met je vrienden te praten over nare ervaringen met zoiets als online seks. Belt merkt dat er sinds het begin van de crisis meer gebruik wordt gemaakt van de chatmogelijkheid die Helpwanted.nl biedt. "Even praten over iets kan zorgen dat je minder gaat piekeren."
 
Sollicitatiefraude
Floor Jansen op haar beurt ziet het aantal gevallen van cybercriminaliteit toenemen in deze crisistijd. "We denken dat jongeren meer experimenteren, bijvoorbeeld met DDOS-aanvallen of ethisch hacken. We zien een vergelijkbare stijging als normaal gesproken in de vakanties; een indicatie dat jongeren daarmee bezig zijn." Ze ziet ook dat jongeren vaker slachtoffer worden. Ze noemt als voorbeeld sollicitatiefraude: "Ze zijn online op zoek naar bijbaantjes, uploaden hun persoonsgegevens en die worden dan gestolen. Dit is echt een coronaeffect." Je kunt aangifte doen, maar je kunt ook chatten met de politie, Jansen merkt dat daar veel gebruik van wordt gemaakt.
 
Morele mist
Jenya Krul haakt aan. "We zien een stijging in het gebruik van de digitale lessen die we maken, de digidoeners." Ze wijst op een risico van het digitale verkeer: "Het contact via schermen vergroot de 'morele mist'". Kattenkwaad uithalen of pesten gaat makkelijker omdat het fysieke aspect van het contact ontbreekt. "We willen jongeren en leerkrachten bewuster van dat risico maken." Digitale leermiddelen kunnen ook onbedoeld verkeerd uitpakken. Krul: "Stel, je maakt een groepsapp voor klasgenoten, als je dan geen mobieltje hebt, sluit je die kinderen dan uit?" Zo'n plan moet onderdeel zijn van het morele kader waarbinnen je als onderwijsgevende werkt, zegt ze.
 
Offline als uitzondering
Freek Zwanenberg ziet naast de risico's ook positieve kanten: "Het gesprek over online in verbinding zijn is nu echt goed op gang gekomen." Er moet daarbij een zingevingslaag, een ethische laag, worden aangesproken. Ouderen of leerkrachten kunnen daarbij helpen. Door op regels en wetgeving te wijzen, maar ook door mensen aan te spreken op hun gedrag. Dat gesprek over ethiek is urgent geworden, want, zoals Zwanenberg zegt: "Deze generatie wordt hier helemaal in ondergedompeld. Het wordt de eerste generatie die offline-contact, 'echt' contact, als een uitzondering gaat zien."   
 
Cyberhelden
Floor Jansen ziet een kans om jongeren tot 'cyberhelden' te maken. Ze weten wat er allemaal online kan, veel beter dan menig volwassene. De ethische kant –niet zozeer wat er allemaal kan, maar wat mag en wat wel of niet oké is– ligt bij de oudere. Bij de leerkracht of de ouders. De oudere kan de jongere dat leren, maar de jongere, de 'cyberheld', kan de oudere weer helpen om wegwijs te worden in de digitale wereld, de wereld van wat allemaal kán. Jansen: "Daar zijn ze vaak veel handiger in. Dat is echt een kans die deze crisis biedt."
 
Tips voor ná corona
Voorzitter Remco Pijpers vraagt als laatste naar tips. Wat kunnen jongeren én ouderen doen om deze online tijd positief door te komen en er iets van te leren? Freek Zwanenberg: "Blijf het ethische gesprek voeren. Luister naar jongeren om te horen hoe dingen beter kunnen, ook in het onderwijs." Simone Belt: "Blijf met elkaar praten. Als je iets naars meemaakt: zoek hulp, praat erover. Online of offline." Jenya Krul: "Onderzoek de morele mist, we hebben daar een leuke digi-doener over gemaakt." Floor Jansen: "Er is niks mis met leren hacken, maar doe het ethisch. En als je er goed in bent geworden, kom dan bij ons werken!"

Meer interesse? Vergeet vooral niet eens naar onderstaand materiaal te kijken:

Voeg toe aan selectie